do góry

Kamienica nr 32 (XVIII w./przełom XIX i XX w./1912)

Kamienica powstała w XVIII w. jako szczytowa budowla barokowa. Od lat 70. XIX w. prowadzono przebudowy parteru i fasady. Najpoważniejsza interwencja budowlana nastąpiła w 1912 r., kiedy to zmieniono układ ścian na parterze i piętrze, przesunięto klatkę schodową itp. W okresie międzywojennym zbudowano i przebudowano część budynków na tyłach kamienicy.

 

Townhouse no. 32 (18th cent./turn of 20th cent./1912)

The building was erected as a baroque gable front house in the 18th century. The makeover of the ground floor and the facade of the building started in the 1870s. The most serious alterations took place in 1912, when the ground floor walls and the staircase were relocated. During the interwar period new buildings were put up at the rear of the house and the existing ones were remodelled.

Czytaj więcej

Kamienica powstała w XVIII w. jako szczytowy dom barokowy i w układzie szczytowym przetrwała do chwili obecnej. Na początku XIX stulecia należała do kupca Jana Dawida Scheibe, który zmarł w 1827 r., ustanawiając jedyną spadkobierczynią swoją córkę, nieletnią Dorotę Scheibe. W tym czasie na posesji znajdowały się: dom frontowy z oficyną i podwórzem, budynek magazynowy oraz dom tylny. Młoda Dorota Scheibe w 1830 r. odsprzedała kamienicę za 1895 talarów kupcowi Ernstowi Teodorowi Bänschowi wraz z małżonką Charlottą Wilhelminą. Z ich czasów administrowania posesją nie zachowały się żadne projekty robót budowlanych, które znane są lepiej dopiero od czasu opieki nad posesją ich syna, kupca Karola Henryka, którego jako właściciela wpisano do księgi wieczystej w 1874 r.

Nowy posesjonat już w 1875 r. podjął pierwsze prace budowlane. Przebudowano wówczas zgodnie z projektami lokalnego mistrza budowlanego Leopolda Gerndta okno wystawowe oraz wejście do sklepu. Wkrótce później, w 1879 r., nowym właścicielem nieruchomości został kupiec Oskar Henryk Voigt. Od razu też przystąpił do następnych zmian na posesji. Jeszcze w tym samym roku postawił, na podstawie projektów sporządzonych przez leszczyńskiego mistrza budowlanego Hermanna Nergera, nowy magazyn, który stanął jednak na podwórzu sąsiedniej kamienicy nr 33, parceli wykupionej częściowo przez Voigta. Równocześnie Nerger przebudował też komin w oficynie mieszkalnej.

Dekadę później kamienica posiadała już nowego właściciela – Oskara Händschke. Dla niego Nerger zaprojektował zmiany wewnętrzne we frontowym domu mieszkalnym. Tym samym w 1889 r. dokonano powiększenia do lokalu sklepowego i podpiwniczenia, a równocześnie usunięto stare sklepienie piwnic, zastąpione stropem odcinkowym wieloprzęsłowym (kapą pruską). Dosłownie kilka lat później, w 1895 r., mistrz budowlany Franz Feuer zaprojektował i dokonał kolejnej przebudowy okna wystawowego.

W 1905 r. kamienicę z posesją zakupił jeden z najbardziej znanych i zamożnych kupców i handlarzy suknem i konfekcją – Żyd A. W. Goldschmidt, późniejszy inwestor pierwszego w Lesznie domu towarowego przy ob. ul. Skarbowej. To dla Goldschmidta w 1912 r. wrocławski architekt Paul bądź Richard Ehrlich przygotował projekt kompleksowej przebudowy wnętrza kamienicy. Według założeń projektowych zamierzano przesunąć klatkę schodową w głąb sieni, zaślepiając jej wylot na podwórze, ponadto przewidziano przesunięcie wszystkich ścian wzdłużnych w budynku, a do tego podwyższenia poziomu podłogi na parterze. Projekty o detale konstrukcyjne uzupełnił Franz Feuer, który sfinalizował przebudowę parteru i piętra w stanie surowym już 26 sierpnia 1912 r.

W sierpniu 1913 r. żydowski posesjonat otrzymał zezwolenie na włączenie do centralnego systemu kanalizacyjnego, ale wskutek I wojny światowej sprawa ślimaczyła się jeszcze w 1915 r. Tuż po zakończeniu światowego konfliktu, jeszcze w 1919 r. nowym nabywcą posesji z kamienicą stał się kupiec Teofil Zgaiński. W okresie międzywojennym właściciel i jego biznes cieszyły się wielkim poważaniem wśród mieszkańców, co odnotował nawet Bronisław Świderski, pisząc m.in. Pod nr 32 – pierwszorzędny skład kolonialny i delikatesów oraz z komfortem urządzoną Restauracją i Winiarnią pod f-mą „Gourmand”, własność znanego kupca Teofila Zgaińskiego. W roku bieżącym [1927 – przyp. M.U.] zostały wzniesione nowe oficyny z piwnicami oraz nowocześnie urządzona palarnia kawy. Front domu należy do najładniejszych zabytków miejscowego budownictwa (s. 337).

Wspomnianą przez Świderskiego oficynę, wykorzystywaną do funkcji restauracji i winiarni, zaprojektował dla Zgaińskiego budowniczy Hipolit Rakowski, a projekt zatwierdzono w sierpniu 1927 r. Wnętrze winiarni – sufit i ściany pokryto dekoracyjnymi sztukateriami, zniszczonymi bezmyślnie w trakcie przebudowy w 1978 r. Rok później, w 1928 r., Hipolit Rakowski przygotował koncepcję podwyższenia kamienicy i całkowitej jej przebudowy, ale wskutek protestu sąsiada, nie doszła ona do skutku. W zamian zaprojektował Rakowski i przeprowadził dla Zgaińskiego w 1928 r. budowę domu tylnego, zajmującego szerokość podwórzy dwóch posesji, czyli nr 32 i 33, a jednocześnie sfinalizowano też ostatecznie prace kanalizacyjne.

W okresie powojennym poważniejsze prace budowlane nastąpiły dopiero w latach 70. XX w. Wtedy to, w 1972 r., dokonano symbolicznej przebudowy klatki schodowej, separując stalową kratą prywatną część mieszkalną w górnych kondygnacjach. Natomiast w 1978 r. dawne lokale handlowe na parterze domu przebudowano w jedno wnętrze – bar, zaś w oficynie, w dawnej restauracji i winiarni zorganizowano zaplecze baru.

W dniu 16 września 1970 r. nastąpił wpis do rejestru kamienicy pod numerem 1233/A.

 

dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.

Instytut Historyczny UWr

Bibliografia:

1     Archiwum Państwowe w Lesznie, Akta miasta Leszno.

2     Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu Delegatura w Lesznie, Ewa Kręglewska-Foksowicz, Kamienica Rynek nr 32. Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie, Poznań 1979.

3     Komolka Mirosława, Sierpowski Stanisław, Leszno. Zarys dziejów, Poznań 1987.

4     Kręglewska-Foksowicz Ewa., Sztuka Leszna, Poznań 1981.

5     Świderski Bronisław, Ilustrowany opis Leszna i Ziemi Leszczyńskiej, Leszno 1928.

6     Urbaniak Miron, Modernizacja infrastruktury miejskiej Leszna w latach 1832–1914, Poznań 2009.