do góry

Kamienica nr 9 (XVII–XVIII w./1891)

Kamienica powstała na przełomie XVIII i XIX w. w wyniku scalenia stojących tu wcześniej dwóch barokowych domów przyrynkowych. W połowie XIX w. dokonano prac budowlanych, reorganizując układ wnętrz parteru. W 1891 r. nastąpiła kolejna poważna przebudowa na parterze, a ok. 1900 r. przebudowano i nadbudowano tylny budynek w podwórzu.

Townhouse no. 9 (18th – 19th cent./1891)

The building was erected at the turn of the 19th century as a result of joining two baroque terraced houses. In the middle of 1800s the ground floor interiors were rearranged. Further alterations to the ground floor took place in 1891. Around 1900 the annexe in the backyard was remodelled and the top floor extension was added to it.

Czytaj więcej

Kamienica powstała na przełomie XVIII i XIX w. wskutek scalenia dwóch starszych kamienic szczytowych o proweniencji jeszcze XVII- tudzież XVIII-wiecznej. Faktem jest, że jeszcze w 1791 r. współczesna kamienica stanowiła dwa odrębne budynki szczytowe, ale w 1813 r. była to już jedna połączona budowla, zapewne o klasycyzującej elewacji. Wtedy to posesję kupiła Dorota Charlotta Scheibe za sumę 2828 talarów. Na parceli znajdowały się wówczas: dom mieszkalny z dwoma skrzydłami bocznymi (stanowiącymi relikt istnienia dwóch odrębnych kamienic) oraz budynek tylny.

W 1833 r. przyrynkowa posesja, za kwotę 2983 talarów, przeszła w posiadanie kupca Karola Edwarda Scheele i jego małżonki Pauliny. W 1855 r. parcela z zabudową stała się własnością syna dotychczasowych właścicieli, radcy prawnego Karola Edwarda Scheela (syna), który wkrótce potem, w 1861 r., pozbył się jej na rzecz rodzeństwa, w tym siostry Anny Julii Henrietty, małżonki kupca Juliusa Wintera. Do 1867 r. Winter spłacił całkowicie rodzeństwo Scheel, stając się wyłącznym właścicielem kamienicy. W posiadaniu Winterów nieruchomość pozostawała do 1888 r., kiedy to została sprzedana za 15 000 marek kolejnemu kupcowi, a właściwie słynnemu leszczyńskiemu drogerzyście, Pawłowi Bethge.

Wraz z objęciem własności przez Bethgego pojawiają się pierwsze koncepcje przebudowy, z których te najstarsze, datowane jeszcze na 1889 r., są autorstwa mistrza budowlanego Józefa Piwońskiego. Projekt zakładał głównie przebudowę lokalu handlowego i sieni wejściowej, zmierzając do wykreowania od frontu dwóch niezależnych lokali sklepowych z osobnymi wejściami w fasadzie. Rozwiązanie to zamierzał Piwoński uzyskać m.in. dzięki przesunięciu ścian działowych, ale także w następstwie przekucia otworów okiennych i drzwiowych w przyziemiu elewacji frontowej. Okazało się jednak, że odpowiedzialny za pozwolenia budowlane w mieście radca Rau zgłosił zastrzeżenia do nośności stropów nad piwnicami, które trzeba było wzmocnić względnie zrekonstruować. Sprawa utknęła na kilka lat w martwym punkcie i dopiero w 1891 r. mistrz budowlany Eduard Stein przygotował nowe projekty przebudowy parteru oraz piwnic. Przewidział on znacznie poważniejsze interwencje budowlane na parterze, związane z przesunięciami ścian w sieni, dzięki czemu wygospodarował więcej powierzchni dla lokali handlowych. Natomiast w obrębie piwnic zdecydował o ich pogłębieniu i o rozbiórce stropów, a w zamian wykonaniu nowego stropu odcinkowego (kapy pruskiej), ale nieco obniżonego.

Prace budowlane w kamienicy przeprowadzono w drugiej połowie 1891 r., po uzyskaniu pozwolenia budowlanego. Jednocześnie dokonano również w tym samym czasie przebudowy budynku tylnego, także według koncepcji Steina. Został on nadbudowany o wyższe kondygnacje, gdzie znalazło się kilkuizbowe mieszkanie. Dojście do niego zrealizowano za pomocą zewnętrznej spiralnej klatki schodowej, początkowo drewnianej, później stalowej.

W 1913 r. cała posesja, kosztem ponad 3000 marek, została włączona do centralnego systemu kanalizacyjnego. Wkrótce wybuchła I wojna światowa, a po niej trudne lata międzywojenne, w których nie prowadzono poważniejszych prac budowlanych. Do 1935 r. właścicielem nieruchomości pozostawał Bethge, a następnie – po połowie – Gertruda Poloszyk oraz nieletnie Stanisława i Edmunda Poloszyk. W czasie II wojny światowej zostały one wywłaszczone, a kamienica stała się własnością Franza Kaffki, Niemca, który uciekł z ZSRR, a w kamienicy założył sklep i warsztat szewski. Warto też wspomnieć, że o kamienicę starała się po sąsiedzku Gissela Weyrauch, argumentując to chęcią powiększenia swej księgarni z kamienicy nr 8.

W latach okupacji przeprowadzono remonty kamienicy i tylnego budynku, szacowane na kilka tysięcy marek. Ponadto w podpiwniczeniu domu frontowego urządzono publiczny schron przeciwlotniczy. Po 1945 r. parcela wraz z kamienicą została przekazana ponownie jednej z przedwojennych współwłaścicielek, Gertrudzie Poloszyk. Około 1965 r. przeprowadzono remont sklepu, przekrywając dawne sklepienia płaskimi sufitami.

W dniu 16 września 1970 r. kamienica została objęta ochroną prawną pod numerem 518/1231.

 

dr hab. Miron Urbaniak, prof. nadzw.

Instytut Historyczny UWr

Bibliografia:

1     Archiwum Państwowe w Lesznie, Akta miasta Leszno.

2     Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Poznaniu Delegatura w Lesznie, Ewa Kręglewska-Foksowicz, Kamienica Rynek nr 9. Rozpoznanie historyczno-konserwatorskie, Poznań 1977.

3     Komolka Mirosława, Sierpowski Stanisław, Leszno. Zarys dziejów, Poznań 1987.

4     Kręglewska-Foksowicz Ewa., Sztuka Leszna, Poznań 1981.

5     Urbaniak Miron, Modernizacja infrastruktury miejskiej Leszna w latach 1832–1914, Poznań 2009.